LANDSCHAP, KLIMAAT, PLANTEN EN DIEREN OP IBIZA

Hieronder beschrijven we wat algemene informatie over de eilandengroep de Balearen. Daarnaast gaan we voor het eiland Ibiza specifiek in op het landschap, het klimaat met de daarbij behorende temperaturen en welke planten en dieren er op

Ibiza voorkomen.

Algemene informatie over de Balearen

Ibiza (Catalaans: Eivissa) is een eiland dat behoort tot de Balearen. De Balearen is een eilandengroep en bestaat uit vier hoofdeilanden, Mallorca, Menorca, Ibiza en Formentera, twee kleinere eilanden, Dragonera en Cabrera, en verder nog honderden kleine eilanden. De Balearen liggen ten oosten van het Spaanse vasteland in de Middellandse Zee; de Spaanse stad Barcelona ligt hemelsbreed op ca. 300 kilometer. Alicante op ca. 185 kilometer. De hoofdstad van Algerije, Algiers, ligt maar op ca. 280 kilometer. Het water tussen Ibiza en het vasteland van Spanje wordt door de bewoners van de eilanden het ‘Kanaal van Ibiza’ genoemd.
Ibiza en Formentera zijn de twee zuidelijkste eilanden, liggen vlak bij elkaar en worden gescheiden door de zeven kilometer brede zee-engte ‘Es Freus’. In deze zee-engte liggen de onbewoonde eilandjes Isla Espalmador, Isla Espardell, Islas de los Ahorcados en Islas Negras.

In de baai van Cala d’Hort ligt het 381 meter hoge eilandje Es Vedrà, volgens sommigen een oriënteringspunt voor UFO’s.
De eilanden Ibiza en Formentera worden ook wel de ‘pijnboomeilanden’ of Pityusen genoemd, naar het Griekse ‘Nesari Pitoussai’. Door de vele witte huizen wordt Ibiza ook wel ‘Isla Blanca’ genoemd.

De totale oppervlakte van Ibiza bedraagt 541 km2, Mallorca (3640 km2) en Menorca (702 km2) zijn groter. Ibiza is daarmee ongeveer drie keer zo groot als het Waddeneiland Texel. Het eiland is van noord naar zuid 41 kilometer lang en van oost naar west 20 kilometer breed. De kustlijn is in totaal ca. 210 kilometer lang en verspreid liggen meer dan vijftig stranden. De kust van Ibiza kent ook een aantal

hoge kliffen.

Het landschap

Uit de geologische oudheid is op Ibiza nog maar weinig terug te vinden. Tijdens het Mesozoïcum (220-65 miljoen jaar v.Chr.) steeg de zeespiegel en kwam Ibiza onder water te liggen. Kalkafzettingen uit de Krijtperiode zijn nog steeds aan de oppervlakte te vinden.

In het Tertiair kwam Ibiza nog een keer onder water te liggen en uit deze periode is er nog zand, leem

en kalksteen te vinden.
Ca. 8 miljoen jaar geleden ontstonden gebergtes als de Alpen en de Pyreneeën en werd ook Ibiza (Els Amunts gebergte) boven de zeespiegel opgeheven. Ibiza was toen nog via een landbrug met het Spaanse vasteland verbonden, maar na de laatste ijstijd steeg het water weer en ontstonden de Balearen.

Door de voornamelijk kalkstenen bodem van Ibiza zijn er veel zogenaamde karstverschijnselen te vinden. Met name te noemen zijn karstpijpen of ‘aven’ (trechtervormige gaten), karstgrotten, dolines (kete- of trechtervormige verdiepingen in karstplateaus) en uvula’s (serie aaneengesloten dolines). Al deze verschijnselen ontstaan door de combinatie van water en scheuren en breuken in

het gesteente. Regen- en rivierwater sijpelt naar beneden, waardoor de kalk oplost. Bijzonder zijn

de ondergrondse watervoorraden of ‘aquifers’, die ontstaan door het water dat door de poreuze kalksteen dringt en naar deze plekken met een ondoordringbare ondergrond stroomt.

De opvallendste verschijningen zijn natuurlijk de druipsteengrotten. De bekendste druipsteengrotten op Ibiza zijn de Santa Cova, de Es Cuieram en vooral de prachtige Cova den Can Marça. De Cova den Can Marça

is een fossiele druipsteengrot, dat wil zeggen dat er geen water meer door de grot stroomt en er dus ook geen kalkafzetting meer plaatsvindt. Alle watervallen en meertjes zijn dan ook kunstmatig aangelegd.

De afgelopen tweeduizend jaar zijn de naald- en loofbossen, de akkers en de boomgaarden allemaal door mensenhanden aangelegd.
Zeer bepalend voor het landschap van Ibiza is de bergrug Els Amunts. De hoogste berg van Ibiza is 475 meter hoge Atalaya of Sa Talaiassa de Sant Josep. Andere hoge toppen zijn de Llentrisca (414 m) en de Furnás (409 m).
Enkele belangrijke baaien zijn de baai van Eivissa en de baai van Portmany. Hier liggen ook de belangrijkste havens van Ibiza. Het achterland wordt op sommige plaatsen beschermd door een duinenrij. De kust is verder bezaaid met inhammen of ‘calas’, waar meestal zandstranden te vinden zijn. Het langste zandstrand van Ibiza is het Platja d’en Bossa.

Ibiza kent één riviertje, de Riu de Santa Eulària, dat het grootste deel van het jaar droog staat en 11 kilmeter lang is.

Het Klimaat

Ibiza heeft een Middellandse-Zeeklimaat, met in het binnenland warme zomers. Door de invloed van de zee wordt het echter bijna nooit warmer dan 30°C

in de schaduw. De meeste regen valt in de maanden maart, mei, september, oktober, november en december. De luchtvochtigheid ligt altijd tussen de 60 en 85%. ’s Winters is het vooral in de heuvels en aan de kust een stuk koeler dan elders. Temperaturen onder het vriespunt komen echter nauwelijks voor en op meer dan 300 dagen schijnt de zon. Het water van de zee is warm tot in november. Kenmerkend voor het klimaat op Ibiza is dat het gehele jaar door de gemiddelde zeetemperatuur hoger is dan de gemiddelde luchttemperatuur.

Planten

Ibiza heeft een grote diversiteit aan planten- en bloemensoorten. Grote delen van het eiland zijn beschermd gebied, in totaal meer dan 40%. Bijzonder is ook dat er veel verschillende landschappen voorkomen, ieder met hun eigen,

vaak bijzondere vegetatie.

Op kliffen en rotsen leven planten die goed tegen de harde zeewind en het zout kunnen. Voor planten ontstaat dan een erg droog klimaat, dus de meeste zijn vrij klein met kleine vlezige blaadjes. Enkele voorbeelden zijn gele bergkamille, dwergheesters, zeekraal en klaprozen.
In de duinen hebben planten dezelfde problemen en moeten bovendien diepgeworteld zijn om aan water te kunnen komen. Enkele voorbeelden zijn helmgras, jeneverbes en narcissen.

Op de bergen komen planten voor die uitstekend tegen de harde wind kunnen. Enkele voorbeelden zijn nieskruid, wilde krokus, johannesbloem en wilde viool.
Meer dan 40% van Ibiza is bedekt met voornamelijk pijnboombossen. Bijzondere boomsoorten zijn tamarinden, steeneiken en aardbeibomen. Onder deze bomen zijn kamperfoelies, wilde cyclamen, varens, brem en sarsaparilla’s.

Op de plaatsen waar veel bomen gekapt werden ontstond struikgewas of ‘garigue’. Dit struikgewas kan zeer goed tegen de warmte en verweerd zich tegen grazers door middel van doornen en harde kleine bladeren. Opmerkelijk is dat in dit moeilijke klimaat toch ca. 20 soorten kleurige orchideeën groeien. Veel voorkomend is de spiegelorchidee, zeldzaam en bedreigd is de bijenorchidee. Andere planten zijn Italiaanse aronskelken, brem, rotsrozen en asters. Verder kruiden als rozemarijn, munt, venkel, laurier, tijm en malve.

Velden en bermen staan al in maart en april vol met bloeiende klaprozen, madeliefjes, papavers, klaver, roze look, morgenster, middagbloemen en bernagie. Boomsoorten zijn vijgenbomen, olijfbomen, amandelbomen en johannesbroodbomen.
Tijdens de wintermaanden bloeien heidesoorten en de helderwitte bloemen van de citrusbomen.

Ibiza en Formentera zijn de enige plaatsen in

Europa waar de Scilla numidica, een bijzondere hyacint, voorkomt, en de enige plaatsen ter wereld waar de Silene cambessedesii, een soort koekoeksbloem, voorkomt. Endemische planten zijn verder de Baleaarse hoefijzerklaver, het strandleeuwenbekje, de witte distel, het zonneroosjes, het Baleaars sintjanskruid en het Baleaarse alpenviooltje.

Dieren

De dierenwereld op Ibiza is niet zo divers als de plantenwereld. Toch komen er enkele bijzondere soorten, zoals de Eleonore-valk, de Sardijnse woudzanger en de gestreepte hop of ‘poepoet’. Andere soorten die voorkomen zijn gekuifde aalscholvers, nachtegalen, zanglijsters, meerkoeten, oeverlopers, grutto’s, boekvinken, groenvinken, bijeneters, hopvogels, klauwieren en steltkluiten. Waadvogels ontbreken vrijwel op Ibiza door het ontbreken van eb en vloed en door het minder voedselrijke warme water. Als het in het noorden van Europa kouder wordt overwinteren zo’n 200 vogelsoorten rondom de zoutpannen van Ibiza, waaronder flamingo’s.

Grote zoogdieren komen niet voor, wel konijnen, hazen, wezels, stekelvarkens en vleermuizen. Het zeldzaamste dier op Ibiza is de genetkat, die echter hoogstzelden te zien is.

Ander diersoorten zijn kikkers, padden, ca. 30 hagedissensoorten (allemaal verwanten van de Ibizaanse muurhagedis) en in de zee rondom het eiland meer dan 200 vissoorten (o.a. zaagbaars, barracuda), bijna 100 sponsdieren en ca. 70 schelp- en waterdieren. Verder inktvissen en drie soorten dolfijnen, waaronder de gestreepte dolfijn. Voor de kust liggen zeegrasvelden (Posidonia oceanica) onder de zeespiegel die sinds 1999 tot het werelderfgoed van de Unesco behoren.
Planten als de stekelige distel zitten soms vol met slakken, die zich zo beschermen tegen hun vijanden.

Bijzonder is het inheemse hondenras Podenco Ibicenco, dat al door de Foeniciërs naar Ibiza zou zijn gebracht. Deze hoogpotige Ibizensische hazewindhond heeft een slanke leest en spitse, hoogopstaande oren.